Polikistik over hastalığı, üreme çağındaki kadınların %5-10’unu etkileyen, düzensiz adet görme veya hiç adet görmeme, akne, obezite ve aşırı tüylenme ile karakterize olan bir hormonal fonksiyon bozukluğudur. Polikistik over sendromu (PKOS) olarak da bilinen hastalık, yumurtalıklar gibi önemli bir organın anatomisinde ve işlevinde değişikliğe neden olur ve kadın kaynaklı infertilitenin en sık rastlanan nedenlerinden biridir.
Hastalığın tam nedeni henüz saptanamamış olmakla birlikte aşağıdaki durumlarla doğrudan ya da dolaylı olarak ilgisi olduğu bilinmektedir:
- Fazla erkeklik hormonu salgılanması: Kandaki aşırı androjen seviyeleri, polikistik over hastalığının gelişmesine neden olabilir. Yağ dokusundaki androjenler östrojenlere dönüştürülür ve bu da luteinize edici hormon üretimini uyararak folikül uyarıcı hormon üretimini engeller. Polikistik over hastalığı durumda enzimatik aktivitede meydana gelen dengesizlik, erkeklik hormonlarının üretiminde artışa neden olur ve bu da yumurtalıklarda kist oluşumuna yol açabilir. Hasta, artan androjen aktivitesi ile ilişkili başka problemlere de sahiptir. Saç dökülmesi, erkek tipi kellik, istenmeyen tüylerde artış ve akne, bu problemlerin en sık görülenleridir.
- Hipofiz bezine bağlı işlev bozukluğu: Hipofiz bezi, foliküler büyümeyi ve yumurtlamayı düzenleyen anahtar hormonlar üretir. Bunlar folikül uyarıcı (FSH) ve luteinize edici (LH) hormonlardır. Polikistik over hastalığında, yumurtalıklarda artmış androjen üretimine yol açan yüksek LH seviyeleri gözlenir. LH’nin etkileri de büyüme hormonunu arttırır ve bu nedenle artan hormon seviyeleri polikistik yumurtalıkların gelişimine katkıda bulunur.
- İnsülin direnci: Polikistik over hastalığı olan birçok obez kadının insülin hormonuna karşı direnci vardır. Vücut hücreleri insüline bağışıklık kazandığında, kandaki insülin konsantrasyonu artar ve bu da fazladan luteinize edici hormon (LH) ve androjen üretimini uyarır. Artan insülin ve androjen konsantrasyonları foliküler büyümeyi uyarır, ancak yumurtalar olgunlaşamaz ve yumurtalıklarda kist olasılığını arttırırlar.
- Kalıtsal yatkınlık: Polikistik over hastalığının kalıtsal olduğuna dair kanıtlar vardır. Birinci derece yakınlarında polikistik over hastalığı gözlenen kadınlarda hastalığı geliştirme riski artmaktadır.
Polikistik over hastalığının tedavisinin amacı, öncelikle hormonal arka planı düzenlemektir. Ek tedavi ihtiyaçları arasında kilo kontrolü ve yumurtlama uyarımı bulunur.
Birkaç araştırmanın verileri, polikistik yumurtalıklara sahip kadınların düşük yapma veya erken doğum riskinin daha yüksek olduğunu göstermektedir. Bu sendroma sahip birçok kadında adet dönemleri düzensizdir ve yumurtlamanın olmaması veya nadir olması nedeniyle hamilelik zorlaşabilir. Ancak, polikistik over hastalığına sahip kadınlar uygun tedavi ile hamile kalabilir ve sağlıklı bir bebek doğurabilir.