Menopoz, kadınlarda yumurtalık fonksiyonunun zayıfladığı ve sonunda tamamen durduğu dönemin adıdır. Menopoz döneminde, folikül sayısı azalır, yumurtlama ve östrojen üretimi durur, adet döngüleri seyrekleşerek artık görülmemeye başlar. Menopoz kriteri, (herhangi bir hormon tedavisi olmaksızın) kadının bir yıldan fazla süredir adet görmemesi olarak tanımlanabilir. Menopoz için ortalama yaş aralığı 45-55 olarak kabul edilir, ancak 40 gibi daha erken bir yaşta veya 60 gibi daha ileri bir yaşta da menopoz başlayabilir. Menopoz, yumurtalıkların alınması, radyasyon tedavisi veya kemoterapi gibi etkenlerin bir sonucu olarak da erken başlayabilir.
Menopoz ve bununla ilişkili semptomlar her kadının hayatının bir parçasıdır. Kadınlarda menopoz yaklaştıkça yumurtalık fonksiyonu zayıflar, folikül sayısı azalır, yumurtlama durur ve östrojen üretimi azalır. Sonunda yumurtalıklar tamamen çalışmayı bırakır ve regl dönemi sona erer. Bazı kadınlar menopoz döneminde şiddetli semptomlar yaşarken, bazı kadınlarda neredeyse hiç semptom görülmez. Menopoz semptomlarını hafifletmenin etkili bir yolu, östrojen içeren hormon tedavisidir. Semptomlar genellikle menopozdan sonraki bir yıl içinde en yoğun halini alır.
Yaygın görülen menopoz semptomları aşağıdaki gibi sıralanabilir:
- Ruh hali değişimleri
- Sinirlilik
- Cinsel isteksizlik
- Terleme, ateş basması
- Uyumakta güçlük ve yorgunluk
- Çarpıntı
- Deri ve mukoza zarının kuruluğu
- Adet görmenin sonlanması
- İdrar yapma ihtiyacının artması
- İdrar kaçırma
Östrojen eksikliği, kuruluk ve bazen batma şeklinde ortaya çıkan vajinal mukozanın incelmesine ve ayrıca cinsel ilişki sırasında ağrıya neden olur.
Menopoz semptomları çok şiddetli ise, hormon replasman tedavisi ile etkili bir şekilde hafifletilebilir. Hormon tedavisinde hekimin hastaya en uygun bireysel tedavi seçeneğini planlaması ve tedavi ihtiyacını yıllık olarak değerlendirmesi esastır.
Menopozu tespit etmek için en önemli laboratuvar çalışması, hipofizdeki folikül uyarıcı hormon (FSH) seviyesinin belirlenmesidir. Yumurtalık fonksiyonu azaldıkça FSH seviyeleri yükselir. 40 IU / L’nin üzerindeki bir değer genellikle menopoz anlamına gelir.
Menopoz döneminde üretimi yetersiz olan hormonların ilaç yoluyla yerine konmasına hormon replasman tedavisi (HRT) adı verilir. Hormon tedavisinin en büyük yararı, sıcak basması ve duygu durum dalgalanması gibi semptomların giderilmesidir. Rahatsız edici belirtiler giderildiğinde yaşam kalitesi de önemli ölçüde artar. Östrojen tedavisi ayrıca kemik kırılganlığını yavaşlatarak osteoporoz riskini de azaltır. Östrojen ve luteinize edici hormon kombinasyonu ile uygulanan uzun süreli hormon tedavisi, meme kanseri riskini artırabilir. Bu nedenle hormon tedavisi alan bir kadının göğüslerini düzenli olarak muayene ettirmesi ve ayrıca düzenli mamografi çektirmesi gerekir.